Hordhac
Dunida maanta aan ku noolnahay, lacagtu waa tiirka ugu weyn ee nolosha. Qof walba wuu shaqeeyaa, wuu dadaalaa, balse dad yar ayaa gaara xasillooni dhaqaale. Sababta ugu weyn ma aha mushahar yari, balse waa maareyn la’aan. Dad badan waxay helaan lacag, balse ma yaqaanaan sida loo kala hormariyo baahida, keydka iyo raaxada.
Maqaalkan waxa uu si qoto dheer u sharxayaa Xeerka 50/40/10, oo ah nidaam dhaqaale oo fudud balse awood badan. Haddii aad si dhab ah u fahamto una adeegsato xeerkan, waxaad si tartiib ah uga bixi kartaa walbahaarka dhaqaale una guuri kartaa nolol leh qorshe, keyd, iyo mustaqbal la hubo.
Waa Maxay Xeerka 50/40/10?
Xeerka 50/40/10 waa hab lagu kala qeybiyo dakhligaaga si caqli leh. Dakhligaaga bil kasta waxa loo qaybiyaa saddex qaybood oo waaweyn:
- 50% Baahiyaha Aasaasiga ah
- 40% Keyd & Maalgashi
- 10% Rabitaan & Raaxo
Habkani waxa uu kaa caawinayaa:
- Inaad fahanto halka lacagtaadu ku baxdo
- Inaad joojiso kharashka aan faa’iidada lahayn
- Inaad dhisto mustaqbal dhaqaale
Xeerkan looma sameyn dadka hodanka ah oo kaliya, balse waa mid ku habboon qof kasta, xitaa qof dakhligiisu yar yahay.
QAYBTA KOOWAAD: 50% – Baahiyaha Aasaasiga ah (Needs)
Waa Maxay Baahiyaha Aasaasiga ah?
Baahiyaha aasaasiga ah waa waxyaabaha noloshaada lama huraanka u ah. Waa waxyaabo aadan ka maarmi karin si aad u noolaato, u shaqeyso, una sii waddo nolol caadi ah.
Tusaalooyin Faahfaahsan:
1. Hoy (Housing)
- Kirada guri ama lacagta amaahda guri
- Dayactirka guriga
- Biilasha korontada iyo biyaha
Hoygu waa baahida ugu weyn ee qofka. Laakiin khaladka ugu badan ee la sameeyo waa in la qaato guri ka weyn awoodda dhaqaale.
2. Cunto & Raashin
- Raashinka guriga
- Cuntada carruurta
- Qorshaha cunto bil kasta
Cuntadu waa baahi, balse cunto qaali ah ama maalin kasta maqaayad waa rabitaan, ma aha baahi.
3. Gaadiid
- Shidaal
- Gaari ama bas
- Dayactirka gaadiidka
Gaadiidku waa muhiim, balse gaari qaali ah oo amaah lagu qaatay wuxuu dhibaato ku keeni karaa miisaaniyadda.
4. Caafimaad
- Kharashaadka isbitaalka
- Daawooyinka
- Caymiska caafimaadka (haddii uu jiro)
Caafimaad la’aan waa faqri, sidaas darteed qaybtaan waa in aan la iska indha tirin.
5. Waxbarasho
- Iskuul
- Jaamacad
- Koorsooyin lama huraan ah
Waxbarashadu waa baahi, balse waa in lagu saleeyaa awoodda dhaqaale.
Khaladaadka Laga Galo 50%:
- In lagu daro raaxo
- In la qaato guri ama gaari ka weyn awoodda
- In la iska indha tiro qorsheynta
QAYBTA LABAAD: 40% – Keyd & Maalgashi (Investment)
Maxay Tahay Qaybtani Tan Ugu Muhiimsan?
Qaybtan waa qalbiga xeerka 50/40/10. Waa meesha aad ka dhiseyso mustaqbalkaaga. Dad badan waxay keydsadaan wixii haray, balse dadka guuleysta waxay marka hore keydsadaan.
Qaybaha Ugu Muhiimsan Ee 40%:
1. Emergency Fund (Keyd Degdeg ah)
Tani waa lacag kuu diyaarsan marka:
- Shaqo kaa tagto
- Xanuun kugu dhaco
- Dhibaato lama filaan ah timaado
Talada guud waa:
- Inaad haysato ugu yaraan 3 ilaa 6 bilood kharash nololeed
2. Aqoonta & Barashada
Barashada:
- Xirfado cusub
- Ganacsi
- Teknolojiyad
- Luqado
Aqoonta waa maalgelinta ugu faa’iidada badan ee qof sameyn karo.
3. Maalgashi
Maalgashigu wuxuu noqon karaa:
- Ganacsi yar
- Mashruuc online ah
- Beer ama xoolo
- Hanti maguurto ah
Maalgashi micnihiisu ma aha qatar keliya, waa qorshe.
4. Dakhliga Mustaqbalka
Ujeeddadu waa:
- Inaad yeelato dakhli ka baxsan mushaharka
- In lacagtu kuu shaqeyso adiga oo hurda
5. Keyd Joogto ah
Xitaa haddii aadan fursad maalgelin haysan:
- Keydi
- Sug fursad
- Ha cunin dhammaan dakhligaaga
QAYBTA SADDEXAAD: 10% – Rabitaan & Raaxo (Wants)
Waa Maxay Rabitaan?
Rabitaanku waa waxyaabaha aad jeceshahay, balse aadan u baahnayn si aad u noolaato.
Tusaalooyin:
- Makhaayado
- Safarro
- Dharka qaaliga ah
- Telefoon cusub
Maxaa Loo Xaddiday 10%?
Haddii rabitaanku bato:
- Keydku wuu baaba’aa
- Deyn ayaa imaanaysa
- Walbahaar dhaqaale ayaa bilaabma
Raaxadu waa wanaagsan tahay, balse waa inaysan kaa qaadin mustaqbalkaaga.
Sida Xeerka 50/40/10 Loo Adeegsado Nolosha Dhabta ah
Tusaale Nololeed:
Haddii dakhligaagu yahay $500 bishii:
- $250 → Baahiyaha
- $200 → Keyd & Maalgashi
- $50 → Raaxo
Xitaa haddii dakhligaagu yar yahay, xeerku wuu shaqeynayaa.
Maxaa Dhaca Haddii Aadan Qorshe Lahayn?
- Mushahar walba wuu dhammaanayaa
- Deyn ayaa badanaysa
- Nolol walbahaar leh
- Mustaqbal mugdi ah
Qorshe la’aantu waa sababta ugu weyn ee faqrinimada.
Faa’iidooyinka Xeerka 50/40/10
- Maareyn cad
- Xasilooni dhaqaale
- Yoolal la gaaro
- Nolol qorsheysan
- Kalsooni
Gunaanad
Xeerka 50/40/10 ma aha tirooyin keliya, waa qaab nololeed. Waa faham ku saabsan sida lacagta loo xukumo halkii ay adiga ku xukumi lahayd. Qofka maanta qorshe sameeya, berri wuu ka nasanayaa walbahaarka.
Haddii aad rabto:
- Nolol deggan
- Mustaqbal sugan
- Dhaqaale la maamulo
