✨ Cutubka 1: Waa Maxay Computer?
Computer waa qalab elektaroonik ah oo loo adeegsado in lagu keydiyo, lagu farsameeyo, laguna soo saaro macluumaad (information).
Waxa uu qabtaa hawlo badan oo dadka ka caawiya:
- Xisaabinta xogta
- Kaydinta files-ka
- Daabicista (printing)
- Soo saarida natiijooyin (output)
- Hagaajinta shaqooyinka maalinlaha ah
Computer wuxuu shaqeeyaa isagoo raacaya amaro (commands) uu ka helo user-ka ama software lagu rakibay.
✨ Cutubka 2: Taariikhda Computer-ka – Xaaladihii Uu Soo Maray
Computer-ka maanta aan isticmaalno wuxuu soo maray dhowr jiil (generations):
1️⃣ Jiilka Koowaad (1940–1956)
- Waxay adeegsadeen vacuum tubes
- Aad bay u weynayeen
- Aad bay koronto u cunayeen
- Tusaale: ENIAC, UNIVAC
2️⃣ Jiilka Labaad (1956–1963)
- Waxay isticmaaleen transistors
- Yaryar, degdeg & kalsooni badan
- Koronto yar ayay isticmaalaan
3️⃣ Jiilka Saddexaad (1964–1971)
- Waxaa soo baxay Integrated Circuits (IC)
- Computer-ku wuu yaraaday
- Waxay bilaabeen shaashado & keyboard
4️⃣ Jiilka Afraad (1971–Hadda)
- Waxaa lagu shaqeeyaa Microprocessors
- Waa kuwa aan isticmaalno maanta
- Intel & AMD ayaa hormuud ah
5️⃣ Jiilka Shanaad (Hadda & Mustaqbalka)
- Artificial Intelligence (AI)
- Quantum computers
- Voice recognition & automation
✨ Cutubka 3: Kumaa Hindisay Computer-ka?
Computer-ka waxaa markii ugu horreysay concept-kiisa soo hindisay:
🔹 Charles Babbage (Father of Computer)
- Waxay keeneen fikradda Analytical Engine
- Waxaa la dhihi karaa waa aabbaha computer-ka
🔹 Ada Lovelace
- Waa qofkii ugu horreeyay ee qorta barnaamij computer (program)
- Waxaa loogu yeeraa first programmer in history
🔹 Alan Turing
- Aabbaha Artificial Intelligence
- Soo saaray Turing Machine
- Door weyn ku lahaa jabintii sirta Nazi-ga WWII
✨ Cutubka 4: Noocyada Computer-ka (Types of Computer)
Computer-yada waxaa lagu kala qori karaa dhowr qeybood:
🔹 1. Supercomputer
- Computer-ka ugu xoogga badan
- Waxay xalliyaan xisaabo culus
- NASA, cilmi-baaris & militariga ayaa isticmaala
🔹 2. Mainframe Computers
- Waxaa isticmaala shirkado waaweyn
- Waxay maamulaan xog malaayiin qof
🔹 3. Minicomputers
- Dhexdhexaad ah
- Waxay ka shaqeeyaan hawlo gaar ah
🔹 4. Microcomputers (Personal Computers)
Kuwa aan isticmaalno:
- Desktop
- Laptop
- Tablet
- Smartphone
✨ Cutubka 5: Qaybaha Computer-ka (Parts of a Computer)
Computer-ka wuxuu ka kooban yahay laba qaybood waaweyn:
1️⃣ Hardware
Qayb kasta oo aad taaban karto waa hardware, sida:
- Monitor (Shaashad)
- Keyboard
- Mouse
- CPU Case
- Hard Disk
- RAM
- Motherboard
- Printer
- Speakers
2️⃣ Software
Ma taaban kartid, waa programs-ka ama barnaamijyada:
- Windows
- macOS
- Linux
- MS Word, Excel
- Browsers (Chrome, Edge)
✨ Cutubka 6: Hardware vs Software – Maxay Kala Yihiin?
| Hardware | Software |
|---|---|
| Wax aad taaban karto | Lama taaban karo |
| Qalabka jirka ah | Barnaamij |
| Tusaale: Keyboard, RAM | Tusaale: Windows, Chrome |
| La’aantiis wax shaqo ah ma qabto | Hardware-ga ayuu shaqo siinayaa |
Labadaas midba midka kale ayuu u baahan yahay si uu u shaqeeyo.
✨ Cutubka 7: Fahamka Qoto Dheer ee CPU, RAM & ROM
🔥 CPU (Central Processing Unit)
- Waa maskaxda computer-ka
- Waxaa loo yaqaan processor
- Hawsha uu qabto:
- Xisaabinta
- Falanqaynta xogta
- Fulinta amarada
- Qaybaha CPU:
- ALU (Arithmetic Logic Unit)
- CU (Control Unit)
- Registers
🔥 RAM (Random Access Memory)
- Waa xasuusta temporary
- Marka computer-ku dansho → xogta waa tirmaataa
- Waxay ka dhigtaa computer-ka degdeg
- Waxaa loo isticmaalaa:
- Furista apps
- Kaydinta xogta ku-meel-gaarka ah
- Inta RAM badan → waa inta uu computer-ku ka dheereeyo
🔥 ROM (Read Only Memory)
- Waa xasuusta permanent
- Xogta kama tirmato xitaa haddii computer-ka la dansho
- Waxay kaydsataa:
- BIOS
- Firmware
- Waa “maskaxda bilowga” oo computer-ka tusaysa sida loo shido
✨ Cutubka 8: Gunaanad – Muhiimadda Computer-ka Maanta
Computer-ku wuxuu noqday:
- Qalab shaqo
- Qalab waxbarasho
- Qalab xirfad sameyn
- Qalab isgaarsiineed
- Qalab ciyaaro & madadaalo
Dunida maanta cid walba waxay u baahan tahay xirfado computer ifaysa — laga bilaabo shaqooyinka online-ka ilaa barashada xirfadaha horumarka sida programming, design, editing, iyo waxbarashada casriga.

